De Gravinnehof: het Hofje van de 21e eeuw?

De Gravinnehof viert in 2026 haar 5e lustrum!
Rond 1990 nam de Stichting Haarlemse Hofjes het initiatief om een prijsvraag uit te schrijven voor het ontwerpen van een nieuw te bouwen hofje. Dat idee kreeg steun van het College van B en W; er werd een werkgroep geïnstalleerd om dat idee verder uit te werken. Uiteindelijk werd een bijzondere locatie in de binnenstad gevonden: Een bijna driehoekig parkeerterrein aan het Spaarne, tussen de Helmbrekersteeg en de Gravinnesteeg. Het Sint Jacobsgodshuis werd opdrachtgever en in 1992 werd een prijsvraag uitgeschreven voor ‘het hofje van de 21e eeuw”, waarop maar liefst 168 inzendingen kwamen. Winnaar werd architect Dolf Floors.

De meeste oude hofjes die we kennen bestaan uit een rijtje kleine huisjes die symmetrisch rond een binnenhof gelegen zijn. Maar Floors heeft een heel eigenzinnig ontwerp gemaakt, waarbij hij optimaal gebruik gemaakt heeft van de driehoekige vorm van de locatie: Aan de zuidzijde (Gravinnesteeg) heeft hij alleen een tuinmuur gebouwd maar aan de noordzijde (Helmbrekersteeg) heeft hij appartementen in 3 lagen ontworpen, waarvan de brede galerijen, door een glazen gevel, uitkijken op de zonnige binnentuin. Floors heeft niet gekozen voor een klassieke vormgeving, maar een modern ontwerp gemaakt. Annemieke Diekman maakte een ontwerp voor de tuin, met een langgerekte spiegelvijver die het licht van de zon in de hof moest reflecteren. Er zijn één- en twee-persoonsappartementen, met een gemeenschappelijke tuinkamer, logeerkamer, hobbyruimte en een fietsenberging. De appartementen hebben een moderne indeling met schuifwanden.

In 1995 besloten de colleges van regenten van het Sint Jacobsgodshuis en van het Hofje Codde en van Beresteyn om dit ontwerp gezamenlijk te realiseren. Zij richtten de Stichting Gravinnehof op waarin zij beiden voor 50% participeren en zij vormen gezamenlijk het bestuur van de Gravinnehof. Na archeologisch onderzoek en veel discussie over het bouwen op dit parkeerterrein, kon wethouder Jan Haverkort in 2000 de eerste steen voor de Gravinnehof leggen. En in 2001 werd het geopend door prinses Margriet.

Inmiddels kunnen we concluderen dat de Gravinnehof een mooie en vitale aanvulling in de stad is. De binnentuin is op initiatief van bewoners aangepast van een vormgeving met veel verharding en haagjes, naar een meer ecologische tuin met een rijkere schakering van beplanting. Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan zal in de tuin een kunstwerk van de Haarlemse kunstenaar Michèle Baudet onthuld worden. De Gravinnehof is een bijzondere woonvorm op een prachtige locatie. Op naar het volgende initiatief voor nieuwe hofjes!

Nieuwe columnist Joop Slangen, oud-stadsarchitect